Tội ghép, xử sao mới đúng?

BLHS 1999 có nhiều tội danh quy định ghép các hành vi phạm tội khác nhau vào cùng một điều luật (thường gọi là tội ghép).

Trong thực tiễn xét xử, gặp trường hợp bị cáo phạm nhiều hành vi trong cùng một tội ghép, có tòa xử về một tội chung, có tòa lại tách riêng xử thành nhiều tội độc lập…

Năm 2003, TVA nhặt được một khẩu súng hiệu USCarbine đã cưa báng cưa nòng và khoảng 50 viên đạn tại huyện Diên Phước (Khánh Hòa). A. đem súng về nhà cất giấu, ban đêm thì đem xuống biển bắn thử.

Xử nhiều tội?

Khi vụ việc bị phanh phui, A. đã bị khởi tố, truy tố về hai tội là tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng và sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo khoản 2 Điều 230 BLHS.

Tại phiên xử sơ thẩm, luật sư bào chữa của A. đã đề nghị tòa chỉ xét xử A. về một tội là tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng. Tuy nhiên tòa không chấp nhận, tuyên phạt A. năm năm tù về tội tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng, năm năm tù về tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng, tổng hợp hình phạt chung là 10 năm tù.

A. kháng cáo yêu cầu được xử về một tội và xin giảm án. Tòa phúc thẩm nhận định: Sau khi nhặt được súng đạn, A. đem về nhà cất giấu, đem xuống biển bắn thử… rồi lại đem về nhà cất giấu trong một thời gian khá dài (gần ba năm). Do đó việc xét xử A. về hai tội là đúng. Tòa phúc thẩm chỉ chuyển khung hình phạt, xử A. theo khoản 1 Điều 230 BLHS và giảm án cho mỗi tội xuống còn ba năm sáu tháng tù.

 

Bảo vệ quyền của người dân tộc thiểu số và người tàn tật theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự, thực tiễn áp dụng và những vấn đề vướng mắc

I. Các quy định của Hiến pháp và pháp luật trong việc bảo vệ quyền của người dân tộc thiểu số và người tàn tật tại Việt Nam.

1.1. Các quy định của Hiến pháp và pháp luật trong việc bảo vệ người dân tộc thiểu số tại Việt Nam.

            Bảo vệ quyền con người nói chung và người dân tộc thiểu số, người tàn tật nói riêng, trong những việc tư pháp hình sự, bao gồm các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án và cả trong quá trình giam giữ, cải tạo phạm nhân bảo đảm nguyên tắc mọi hành vi phạm tội đều được phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh, song cũng không được làm oan người vô tội và bỏ lọt kẻ phạm tội. Người phạm tội phải được đưa ra xét xử và phải chịu hình phạt tương xứng đối với hành vi phạm tội mà họ đã gây ra. Tuy nhiên, mục đích của hình phạt không phải chỉ là trừng trị mà trong luật hình sự Việt Nam mục đích của hình phạt còn mang tính giáo dục, cải tạo, răn đe và phòng ngừa tội phạm và mục đích này được coi trọng và ưu tiên hàng đầu. Đây chính là yêu cầu cơ bản để bảo đảm quyền con người nói chung và người dân tộc thiểu số, người tàn tật nói riêng trong nhà nước pháp quyền XHCN.

            Việt Nam là một quốc gia có 54 dân tộc. Trên 10 triệu dân trong tổng số trên 80 triệu đân Việt Nam, thuộc 53 dân tộc ít người, chiếm 13,8% so với tổng số dân, sống xen kẽ nhau, tập trung chủ yếu ở các vùng núi, đặc biệt là vùng Tây Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ. Mỗi dân tộc có bản sắc văn hóa riêng, tạo nên sự đa dạng, phong phú của nền văn hóc Việt Nam. Nhà nước Việt Nam đặc biệt coi trọng chính sách dân tộc, bảo đảm quyền bình đẳng giữa các dân tộc, coi đó là một trong những nhân tố quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước.

            Điều 5 Hiến pháp Việt Nam năm 1992 nêu rõ: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên đất nước Việt Nam

Nhà nước thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giữa các dân tộc, nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc.

 

Kinh nghiệm trong phối hợp truy tố, xét xử các vụ án về mua bán người – kiến nghị và đề xuất

1. Tình hình tội phạm về mua bán người và công tác xét xử

Mua bán người là một vấn nạn có tính toàn cầu và đang có chiều hướng gia tăng đáng lo ngại trên phạm vi toàn thế giới. Ở Việt Nam, tội phạm mua bán người là một hiện tượng chỉ mới xuất hiện khoảng hơn một chục năm trở lại đây, song tính đa dạng và phức tạp cũng như những hậu quả nghiêm trọng mà loại tội phạm này gây ra cho nạn nhân, gia đình xã hội đã thu hút sự quan tâm đặc biệt và lo ngại sâu sắc của Nhà nước và cộng đồng. Trong những năm trước, mua bán người chỉ xảy ra ở một số tỉnh, thành phố thì nay đã lan rộng ra nhiều khu vực khác trong cả nước và hình thành nhiều đường dây tổ chức hoạt động xuyên quốc gia và quốc tế.

Qua công tác xét xử, tội phạm mua bán người xảy ra ngày càng phức tạp, nghiêm trọng và có xu hướng gia tăng. Nạn nhân của loại tội phạm này phần lớn là phụ nữ và trẻ em bị buôn bán ra nước ngoài đến nhiều nước khác nhau, còn lại số phụ nữ và trẻ em bị mua bán ở trong nước chủ yếu từ các vùng nông thôn, miền núi ra thành phố, thị xã để làm gái mại dâm và bị bóc lột dưới nhiều hình thức khác. Có thể nói tình hình mua bán người ở Việt Nam trong những năm gần đây đang diễn biến rất phức tạp và đáng lo ngại.

Trong nước, nhất là các tỉnh giáp biên giới phía Bắc và miền Tây Nam bộ như: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Lai Châu, Lào Cai, Cao Bằng, Hà Giang, Thái Bình, An Giang, Kiên Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ… Theo báo cáo, thống kê của các Toà án địa phương, chỉ tính riêng trong năm 2006 số vụ án mua bán người đã bị truy tố và đưa ra xét xử tăng 36% về số vụ; 58% số bị cáo so với cùng kỳ năm trước (riêng Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai, số vụ án mua bán người đã được đưa ra xét xử tăng 53% số vụ, 76% số bị cáo; Tòa án nhân dân tỉnh Lai Châu xét xử tăng 50% số vụ, 71% số bị cáo).

Trước tình hình đó, Toà án nhân dân tối cao đã phối hợp với các cơ quan tư pháp ở trung ương chỉ đạo, hướng dẫn các cơ quan tiến hành tố tụng địa phương nhận thức đúng tính chất và yêu cầu cấp bách của công tác đấu tranh phòng chống tội phạm mua bán người; áp dụng thống nhất các quy định của pháp luật; tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan tư pháp, khẩn trương phát hiện, điều tra, truy tố và đưa ra xét xử kịp thời nghiêm minh các hành vi phạm tội.

 

Thời hạn thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ tính từ thời điểm nào?

Việc xác định thời điểm chấp hành hình phạt là rất quan trọng trong công tác xét xử các vụ án hình sự. Bởi đó không chỉ là thời điểm mà người bị kết án phải bị áp dụng chế tài hình sự (hình phạt) mà còn là cái mốc để xác định thời điểm họ chấp hành xong hình phạt và xác định người bị kết án được xoá án tích từ lúc nào qua đó để xác định tái phạm, tái phạm nguy hiểm nếu sau đó họ tiếp tục phạm tội. Tuy nhiên, hiện nay Bộ luật hình sự năm 1999 (BLHS) cũng như Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 (BLTTHS) và các văn bản hướng dẫn thi hành chưa có quy định cụ thể về thời điểm chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ tính từ lúc nào nên thực tiễn xét xử vẫn áp dụng chưa thống nhất.

Khi nói rằng hiện nay pháp luật chưa có quy định thời hạn chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ tính từ thời điểm nào ắt sẽ có người viện dẫn khoản 5 điều 5 của Nghị định số 60/2000/NĐ-CP ngày 30-10-2000 của Chính phủ quy định việc thi hành hình phạt cải tạo không giam giữ (sau đây gọi tắt là Nghị định số 60) để phản bác lại nhận định này. Tại khoản 5 Điều 5 của Nghị định số 60 đã quy định: “người bị kết án là cán bộ, công chức, quân nhân, công nhân quốc phòng, người lao động làm công ăn lương, thì thời gian chấp hành hình phạt cũng được tính vào thời gian công tác, thời gian tại ngũ, nhưng không được tính vào thời gian xét nâng lương, phong quân hàm theo niên hạn. Thời gian chấp hành hình phạt được tính từ ngày cơ quan, tổ chức giám sát, giáo dục người đó nhận được quyết định thi hành bản án và trích lục bản án”. Để hiểu rõ về quy định này chúng ta có thể tham khảo thêm khoản 5 Điều 5 Nghị định số 61/2000/NĐ-CP ngày 30-10-2000 của Chính phủ quy định việc thi hành hình phạt tù cho hưởng án treo (sau đây gọi tắt là Nghị định số 61). Tại khoản 5 Điều 5 Nghị định số 61 cũng có quy định giống như khoản 5 Điều 5 Nghị định số 60 đó là: “người được hưởng án treo là cán bộ, công chức, quân nhân, công nhân quốc phòng, người lao động làm công ăn lương, thì thời gian thử thách cũng được tính vào thời gian công tác, thời gian tại ngũ, nhưng không được tính vào thời gian xét nâng lương, phong quân hàm theo niên hạn. Thời gian thử thách được tính từ ngày cơ quan, tổ chức giám sát, giáo dục người đó nhận được quyết định thi hành bản án và trích lục bản án”. Với quy định này nhiều toà án địa phương cho rằng khoản 5 Điều 5 Nghị định 61 là mâu thuẫn với khoản 1 Điều 60 bộ luật hình sự 1999 BLHS và các hướng dẫn trước đây về thời hạn thử thách của án treo (tính từ ngày tuyên án sơ thẩm) nên đã yêu cầu

 

Trao đổi về việc xét xử hành vi trộm cắp thiết bị công trình điện và thông tin liên lạc

1. Đặt vấn đề      

“Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa.” (Điều 8 – BLHS). Trong khi xã hội lại luôn ở trong quỹ đạo vận động và phát triển, chính vì vậy mà các quan hệ xã hội cần được pháp luật hình sự bảo vệ cũng luôn thay đổi theo. Theo đó, có những hành vi ở thời kỳ này được coi là nguy hiểm cho xã hội nhưng sang thời kỳ khác lại không còn nguy hiểm nữa. Ngược lại, có những hành vi ở thời kỳ trước là không nguy hiểm cho xã hội nhưng sang thời kỳ sau lại là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Có những hành vi phạm tội ở thời kỳ này thể hiện tính chất rất nguy hiểm cho xã hội cần phải quy định khung hình phạt cao nhưng sang thời kỳ khác tuy vẫn còn nguy hiểm cho xã hội nhưng ở mức độ hạn chế hơn nên cần quy định khung hình phạt thấp hơn. Do vậy, để phù hợp với quy luật vận động và phát triển của xã hội thì việc thực hiện tội phạm hóa (quy định thêm các hành vi được coi là  phạm tội, kể cả tăng mức chế tài xử phạt) và phi tội phạm hóa (bãi bỏ các hành vi được coi là phạm tội, kể cả giảm mức chế tài xử phạt) luôn đặt ra cho cơ quan lập pháp.Về mặt lý thuyết thì việc tội phạm hóa và phi tội phạm hóa chỉ tồn tại trong hoạt động lập pháp nhưng trên thực tế còn xẩy ra ở cả trong nhận thức và hoạt động thực thi pháp luật. Chẳng hạn như, một vài năm trước đây do nhận thức lệch lạc, phiến diện nên ở một số địa phương, các cơ quan tiến hành tố tụng đã hình sự hóa một số vụ việc phát sinh từ các quan hệ kinh tế, dân sự. Cụ thể là, đã truy cứu trách nhiệm hình sự những người chậm thực hiện nghĩa vụ theo thỏa thuận trong các hợp đồng kinh tế, dân sự về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Hậu quả là nhiều cơ quan tiến hành tố tụng đã phải bồi thường thiệt hại và phải công khai xin lỗi đối với những người bị truy cứu trách nhiệm hình sự oan. Hoặc như, thời gian qua tại một số nơi những người buôn bán thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần (tuy có chứa một hàm lượng nhất định chất ma túy nhưng là dùng để chữa bệnh) đã bị các cơ quan tiến hành tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán trái phép chất ma túy với những mức hình phạt rất cao. Thế nhưng, theo Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP ngày 24-12-2007 của Bộ Công

 

Xử người chưa thành niên, khó rút gọn

Thủ tục rút gọn là thủ tục giải quyết án hình sự nhanh chóng, giúp cơ quan tố tụng giảm tải được lượng án quá hạn.

Tuy nhiên, trong các vụ phạm tội của người chưa thành niên, cơ quan tố tụng rất khó áp dụng thủ tục này vì không mời kịp luật sư…

VKSND một huyện tại Quảng Bình vừa hủy bỏ quyết định áp dụng thủ tục rút gọn đối với vụ NTH bị truy tố về tội trộm cắp tài sản và chuyển vụ án giải quyết theo thủ tục chung. Trước đó, TAND cùng cấp đã ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung vì không có luật sư tham gia tố tụng bảo vệ bị can chưa thành niên ngay từ giai đoạn điều tra.

Không kịp chờ luật sư

Theo hồ sơ, ngày 15-10, túng tiền, H. đã lẻn vào nhà hàng xóm dắt trộm chiếc xe máy. Khi H. vừa dắt xe ra cổng thì bị gia chủ phát hiện, bắt giữ rồi giao công an xử lý. Theo kết quả định giá, chiếc xe giá trị 12 triệu đồng. Vì thế bốn ngày sau, H. bị khởi tố về tội trộm cắp tài sản theo khoản 1 Điều 138 BLHS.

Xét thấy vụ việc đủ điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn theo Điều 319 BLTTHS, VKS huyện đã ra quyết định áp dụng thủ tục rút gọn để điều tra, truy tố, xét xử. Đồng thời, do H. chỉ mới 16 tuổi ba tháng nên cơ quan điều tra đã có công văn đề nghị Đoàn Luật sư tỉnh Quảng Bình cử người tham gia tố tụng bảo vệ cho H.

Một tuần sau, luật sư được phân công đến cơ quan điều tra làm thủ tục tham gia tố tụng thì cơ quan điều tra đã hoàn tất kết luận điều tra, chuyển hồ sơ sang VKS đề nghị truy tố. Nhận hồ sơ, VKS tiếp tục có công văn đề nghị đoàn luật sư cử luật sư cho H. Một lần nữa, luật sư chỉ định chưa kịp đến làm việc thì VKS đã có quyết định truy tố H. cho kịp theo thủ tục rút gọn. Khi hồ sơ chuyển qua tòa, với nhận định trong giai đoạn điều tra, truy tố không có luật sư là vi phạm tố tụng nghiêm trọng, tòa đã trả hồ sơ yêu cầu VKS khắc phục.

 

Vay tiền không trả, khi nào bị tội?

Chúng tôi xin giới thiệu bài viết của Thạc sĩ Đinh Văn Quế, nguyên Chánh Tòa Hình sự TAND Tối cao, bàn về chuyện khi nào thì hành vi vay tiền không trả bị coi là phạm tội.

Điểm chung của các vụ này là bên đi vay đều dùng thủ đoạn gian dối nhằm vay được tiền nhưng ý thức chiếm đoạt lại không rõ. Hướng xử lý của cơ quan tố tụng không thống nhất, có nơi khởi tố, có nơi lại xác định là quan hệ dân sự.

Bài học “hình sự hóa quan hệ dân sự”

Vào những năm 90 của thế kỷ trước, khi hàng loạt các quỹ tín dụng bị vỡ nợ, các cơ quan tố tụng lúc bấy giờ đã khởi tố, truy tố, xét xử hàng trăm vụ án liên quan đến “vỡ nợ” quỹ tín dụng về các tội lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Tuy nhiên, sau đó các cơ quan tố tụng đã tiến hành tổng kết về việc xử lý hình sự đối với các trường hợp vay, mượn liên quan đến các quỹ tín dụng bị vỡ và phát hiện có nhiều trường hợp đã “hình sự hóa các quan hệ pháp luật dân sự”. Ngoài việc tiến hành giám đốc thẩm, minh oan cho những người bị “hình sự hóa”, các cơ quan tố tụng cũng rút được bài học bổ ích trong quá trình khởi tố, truy tố, xét xử loại án này.

Rất tiếc, do nhiều nguyên nhân nên cho đến nay các ngành tố tụng chưa ban hành được một thông tư liên tịch hoặc nghị quyết hướng dẫn thế nào thì coi là phạm tội, trường hợp nào chỉ là quan hệ dân sự trong các hợp đồng vay, mượn tài sản. Hiện nay tình trạng “hình sự hóa dân sự” tuy không phổ biến nhưng nó lại được tái hiện ở một số địa phương và gây nhiều tranh cãi, bởi còn có ý kiến trái ngược nhau về việc xác định đâu là quan hệ pháp luật dân sự, đâu là hành vi phạm tội.

 

Trao đổi về thẩm quyền kháng nghị, xét xử giám đốc thẩm theo thủ tục tố tụng hình sự

Nội dung vụ án: Khoảng 19h30 ngày 19/7/2009 Huỳnh Ngọc D (sinh 20/8/1991) dùng xe mô tô 49N1-5107 của anh trai chở Phạm Công Tr (sinh ngày 08/5/1992) và Trần T G (sinh ngày 16/4/1992) cùng trú xã Đ Nh, huyện M Đ, tỉnh Q, đến nhà ông Huỳnh Ngọc Ch (chú ruột Huỳnh Ngọc D) chơi, gặp Nguyễn Văn Ph (sinh ngày 03/01/1992 là người cùng xã) đang chơi ở đó. Tại nhà ông Ch, Phạm Công Tr nói “hết tiền rồi buồn quá”. Nghe vậy Trần Tâm G nói “buồn gì mà buồn, mày lúc nào cũng buồn, lên đường đất đỏ vắng người dễ làm lắm”. Khoảng 15 phút sau D nói với Tr, G và Ph“có đi thì đi luôn, xe đạp tao cầm cố ngày mai là hết hạn rồi” thì tất cả đều đồng ý thống nhất lên đoạn đường đất đỏ (đường cầu sắt ở xã Đ Nh, huyện M Đ) để chặn người đi đường cướp tài sản, nhưng không phát hiện có người để thực hiện. Trên đường quay trở xuống không có tiền mua xăng, D bảo Tr có quán nào bán xăng lẻ thì trộm cắp đổ vào xe. Khi đến quán bà Trần Thị H thì D dừng xe lại, Tr chạy vào lấy trộm 02 chai xăng đem ra thì phát hiện là dầu nhờn. Cả bốn người tiếp tục cùng sử dụng xe máy đi tìm người để cướp tài sản.

Khi đi qua khỏi cây đa trước Uỷ ban nhân dân xã Đ Th khoảng 300m thì D phát hiện chị Trần Thị Kim Ch đi xe mô tô ngược chiều, trên cổ đeo sợi dây chuyền vàng. D chạy xe xuống một đoạn rồi dừng lại nói: “Bà mới đi lên kia hình như trên cổ có đeo dây chuyền vàng, quay lại giật”, D điều khiển xe mô tô quay trở lại đuổi theo và nói “đi xe chở 4 nếu người ta đuổi chạy không được” thì Ph xuống xe còn Tr và G nói “đi thì đi cho đến cùng”, D bảo Ph đứng chờ tý nữa quay lại chở. D chở G và Tr đuổi kịp chị Ch, D bảo Tr giật lấy sợi dây chuyền trên cổ chị Ch rồi D ép xe mình vào sát xe chị Ch, Tr dùng 02 ngón tay giật dây chuyền trên cổ chị nhưng dây chuyền không đứt nên không lấy được, chị Ch la “cướp, cướp”, D tăng ga tiếp tục chạy một đoạn rồi quay xe vào nghĩa địa ẩn nấp. D bảo G đưa đồng hồ để D đi thế chấp lấy tiền đổ xăng, rồi D quay lại chở G, Tr và Ph đi theo hướng lên QL 1A; đi được khoảng 20 mét thấy có một nhóm thanh niên 3 nam 2 nữ gồm Lê Thị Vang, Nguyễn Quốc Mỹ, Phạm Nhựt, Lê Thị Tài và Lê Tuấn Khoa chở nhau đi trên 03 xe đạp. Ph, G và Tr mỗi người nhổ 01 cọc tre hàng rào làm hung khí và chặn đường. Khi nhóm thanh niên vừa đi xe đạp đến thì Ph, G, Tr cầm

 

Một số vấn đề cần chú ý khi tổ chức xét xử lưu động vụ án hình sự sơ thẩm

 I- MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VỤ ÁN ĐIỂM VÀ XÉT XỬ LƯU ĐỘNG

1. Án trọng điểm (gọi tắt là án điểm)

Là các vụ án mà việc giải quyết các vụ án đó được xác định là quan trọng, lãnh đạo ba ngành Công an, Viện Kiểm sát và Toà án có trách nhiệm thống nhất chỉ đạo, ưu tiên sử dụng lực lượng để điều tra, truy tố, xét xử trong thời gian ngắn nhất, đảm bảo xử lý nghiêm minh, kịp thời, chính xác nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị địa phương và cả nước.

Tầm quan trọng của việc giải quyết các vụ án điểm được đo bằng các khách thể bị xâm phạm. Tính chất nguy hiểm của hành vi được xác lập bởi các nhóm quan hệ xã hội mà Nhà nước bảo vệ khi bị hành vi đó xâm hại và được biểu hiện bằng:

+ Đối tượng bị xâm hại (hay giá trị xã hội được bảo vệ)

+ Hậu quả do hành vi gây ra.

Hai dấu hiệu nêu trên cũng chính là thước đo tính nguy hiểm của hành vi.

2. Các căn cứ xác định án trọng điểm

2.1 Các vụ án trọng điểm là các vụ án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia, kinh tế và trật tự an toàn xã hội