RSS

Khó xử tội phạm về môi trường – Bài 1: Vướng từ phương tiện, con người đến quy định

21 Nov

BLHS hiện hành quy định chương XVII với 11 tội danh về môi trường nhưng chỉ có hai tội là có hướng dẫn.

Trong kỳ họp Quốc hội vừa qua, thảo luận về báo cáo công tác của ngành tòa án, nhiều đại biểu đã nêu lên một thực tế là các vụ vi phạm về môi trường rất nhiều nhưng lại chưa xử lý hình sự được vụ nào. Vì sao lại có chuyện này?

Đại biểu Hồ Văn Năm (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai) dẫn chứng: Chỉ riêng năm 2011, cơ quan chức năng đã phát hiện hơn 4.000 vụ vi phạm pháp luật về môi trường, trong đó có nhiều vụ khai thác khoáng sản trái phép quy mô lớn gây thiệt hại nặng cho môi trường nhưng không xử lý hình sự được vụ nào. Thực tế này đang gây bất bình trong dư luận xã hội.

Khó xác minh hậu quả cụ thể

Chúng tôi đã đem vấn đề trao đổi với nhiều chuyên gia pháp luật. Tất cả đều cho rằng có nhiều nguyên nhân dẫn đến chuyện này, từ điều kiện thực tế đến quy định của pháp luật.

Trước hết, phần lớn các điều luật về tội phạm môi trường đều quy định vi phạm phải gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác thì mới cấu thành tội phạm. Trong khi thực tế thiệt hại cho môi trường khó định lượng vì không thể cân đo đong đếm. Việc xác định thiệt hại rất khó khăn trong điều kiện kỹ thuật hiện nay ở nước ta. Muốn xác định được chính xác phải có máy móc, thiết bị hiện đại mà chúng ta thì chưa có. Nhiều vụ vi phạm môi trường ở Việt Nam đã phải thuê kỹ thuật giám định của nước ngoài. Khi xác định được hậu quả rồi thì lại phải phân cấp ra từng mức độ vi phạm. Không định lượng được thì coi như không có cơ sở để định tội, định khung hình phạt.

Có một điểm đáng lưu ý là nhiều khi hậu quả từ vi phạm về môi trường không xảy ra ngay mà ở dạng gián tiếp hay tiềm ẩn, phải sau một thời gian dài mới phát tác. Khi ấy, có khả năng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự cũng không còn.

Không xử được pháp nhân

Một vướng mắc khác, vi phạm về môi trường gây hậu quả nghiêm trọng hầu hết đều do các doanh nghiệp (pháp nhân) thực hiện một cách có tổ chức. Pháp luật hình sự của nước ta lại quy định chỉ xử lý hình sự cá nhân chứ không xử lý hình sự pháp nhân nên khi phát hiện vi phạm, các cơ quan chức năng thường chỉ có thể xử phạt hành chính.

Vụ vi phạm của Công ty Cổ phần Thuộc da Hào Dương (KCN Hiệp Phước, Nhà Bè, TP.HCM) là một ví dụ điển hình. Trước khi bị cảnh sát môi trường bắt quả tang xả nước thải chưa xử lý ra sông Đồng Điền vào tháng 10-2008, công ty này đã nhiều lần bị cơ quan chức năng xử phạt hành chính nhưng vẫn cố tình vi phạm. Thậm chí khi bị tạm cắt nước và điện, Hào Dương thuê sà lan vận chuyển nước từ nơi khác đến, tự trang bị máy phát điện để sản xuất và tiếp tục xả thải.

Trước vi phạm của Hào Dương, các cơ quan chức năng như Sở Tài nguyên và Môi trường TP, UBND huyện Nhà Bè, Ban Quản lý các KCN-KCX (HEPZA), Phòng Cảnh sát môi trường… bàn mãi vẫn không thể thống nhất quan điểm xử lý hình sự hay hành chính. Thậm chí, lãnh đạo UBND TP từng chỉ đạo Công an TP củng cố hồ sơ để khởi tố nhưng cuối cùng Hào Dương cũng chỉ bị xử phạt hành chính 170 triệu đồng.

Về mặt lý thuyết, có ý kiến nói vẫn có thể xác định được trách nhiệm của từng cá nhân liên quan trong pháp nhân để xử lý hình sự như người chỉ đạo, người thực hiện. Nhưng thực tế, cơ quan chức năng rất khó chứng minh trách nhiệm cụ thể vì liên quan đến nhiều người, thiếu chứng cứ…

Mòn mỏi chờ hướng dẫn

Theo nhiều chuyên gia, dù BLHS hiện hành quy định chương XVII với 11 tội danh về môi trường nhưng chỉ có hai tội là có hướng dẫn (tội hủy hoại rừng và tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm). Chín tội còn lại đều chưa được giải thích cụ thể nên rất khó định tội, định khung hình phạt.

Cụ thể, thế nào là ô nhiễm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, số lượng lớn, rất lớn, đặc biệt lớn? Rồi hậu quả nghiêm trọng khác là những hậu quả gì?

Tất cả khái niệm trên đều cần phải được hướng dẫn chi tiết, rõ ràng mới áp dụng được. Bởi lẽ hậu quả do tội phạm môi trường gây ra rất đa dạng và mỗi thành phần môi trường bị xâm hại khác nhau có tiêu chí đánh giá mức độ thiệt hại khác nhau. Chẳng hạn, hậu quả nghiêm trọng ở tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 182) khác với hậu quả nghiêm trọng ở tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản (Điều 188) vì hậu quả ô nhiễm môi trường thường khó xác định ngay sau khi xảy ra vi phạm.

Cảnh sát môi trường: Thiếu quyền, thiếu người

Theo một đại diện Cục Cảnh sát môi trường (Tổng cục Cảnh sát Bộ Công an), cảnh sát môi trường là cơ quan điều tra các tội phạm về môi trường nhưng thực tế lại chưa có quyền. Họ chưa được áp dụng đầy đủ các biện pháp tố tụng thuộc thẩm quyền của cơ quan điều tra quy định tại BLTTHS như không được bắt khẩn cấp, tạm giữ… Vì vậy, khi phục bắt quả tang một vụ vi phạm lớn, cảnh sát môi trường phải phối hợp với các cơ quan khác để tiến hành các bước xử lý, ảnh hưởng đến tiến độ, hiệu quả điều tra.

Mặt khác, hiện đã có quy định cho phép cảnh sát môi trường được quyền khởi tố vụ án nhưng lãnh đạo đơn vị cảnh sát môi trường lại không phải là lãnh đạo cơ quan điều tra để tiến hành việc này. Ngoài ra, cảnh sát môi trường được giao một số nhiệm vụ về điều tra theo Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự sửa đổi nhưng đến nay cũng chưa có hướng dẫn để thực hiện. Chưa kể, số lượng cán bộ điều tra về tội phạm môi trường còn mỏng, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Một số vụ vi phạm lớn

Tháng 8-2011, Cục Cảnh sát môi trường bắt quả tang nhân viên nhà máy xử lý nước thải của KCN Long Thành (Đồng Nai) đang xả nước thải đen đặc, có mùi hôi nồng nặc ra sông Đồng Nai qua hệ thống cống ngầm chôn dưới đất. Nhà máy xử lý chất thải này của Công ty Sonadezi (trực thuộc Tổng Công ty Sonadezi, là doanh nghiệp nhà nước thuộc UBND tỉnh Đồng Nai). Nhà máy có nhiệm vụ gom nước thải của 42 công ty trong KCN Long Thành để xử lý.

Tháng 4-2010, Cục Cảnh sát môi trường bắt quả tang nhân viên Công ty Tung Kuang (Hải Dương) xả nước thải chưa qua xử lý thông qua hệ thống đường ống ngầm đi sâu dưới lòng đất, bằng mắt thường không thể phát hiện. Hệ thống này thường xuyên thải ra môi trường nhiều hóa chất độc hại như chrome 6 cao gấp 10 lần tiêu chuẩn cho phép, mangan, sắt… đều có nồng độ vượt quy định. Năm 2008, Tung Kuang từng bị Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường xử phạt với số tiền trên 100 triệu đồng.

Tháng 9-2008, Cục Cảnh sát môi trường bắt quả tang nhân viên Công ty Vedan (Đồng Nai) xả trộm nước thải không qua xử lý ra sông Thị Vải. Việc xả trộm này được thực hiện qua hệ thống đường ống ngầm bí mật được chôn sâu dưới đất, được tiến hành từ năm 1994. Sau đó, Vedan chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính 267 triệu đồng và bị truy thu phí bảo vệ môi trường trên 127 tỉ đồng.

THANH TÙNG

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: