RSS

Khó xử tội phạm về môi trường – Bài cuối: Cần bổ sung hướng dẫn và mạnh tay hơn

22 Nov

Để xử lý được các tội phạm về môi trường, nhiều ý kiến cho rằng trước mắt cần phải có ngay các văn bản hướng dẫn thi hành quy định của BLHS.

Song song đó, cũng cần phải có sự quyết tâm của những người thực thi pháp luật…

Như chúng tôi đã phản ánh, hiện 11 tội danh về môi trường trong BLHS thì mới chỉ có hai tội (tội hủy hoại rừng và tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm) có hướng dẫn. Chín tội còn lại đều chưa được giải thích cụ thể nên các cơ quan bảo vệ pháp luật khó định tội, định khung hình phạt. Chẳng hạn thế nào là ô nhiễm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, số lượng lớn, rất lớn, đặc biệt lớn? Rồi hậu quả nghiêm trọng khác là những hậu quả gì?

Có hướng dẫn là xử dễ dàng

Theo Thẩm phán Hoàng Văn Hải (Phó Chánh án TAND tỉnh Tây Ninh), cần phải có ngay một thông tư hướng dẫn liên ngành giữa cơ quan chuyên môn gồm Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tư pháp, Bộ Công an, VKSND Tối cao, TAND Tối cao. Bởi lẽ nếu chỉ một mình Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao ra nghị quyết hướng dẫn thì chưa đủ bởi các vướng mắc thường nằm ở ngay từ giai đoạn “tiền tố tụng”. Việc ban hành thông tư hướng dẫn này là rất cần thiết bởi thực tế khi đụng tới tội phạm môi trường, cơ quan chức năng chưa mạnh dạn khởi tố vì sợ làm sai, sợ vận dụng pháp luật không chuẩn.

Còn Thẩm phán Phạm Công Hùng (Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM) cho rằng Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra văn bản giải thích luật là tốt nhất bởi đây là cơ quan có chức năng này. Nhưng trong khi chờ đợi, để đáp ứng tình hình trước mắt thì việc ban hành một thông tư hướng dẫn liên ngành như đề xuất của Thẩm phán Hải là rất phù hợp.

Thẩm phán Hùng nêu kinh nghiệm: Trước đây, việc xử lý tội phạm truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy cũng rối và vướng trong việc định lượng thế nào là rất lớn, đặc biệt lớn… Từ khi có hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao thì mọi chuyện lại khá dễ dàng. Cho nên chỉ cần có hướng dẫn đầy đủ là hoàn toàn có thể xử được các tội phạm về môi trường.

Sửa luật cho phù hợp

Về lâu dài, một số chuyên gia cho rằng cũng cần phải sửa đổi BLHS để dễ dàng xử lý các tội phạm về môi trường hơn.

Theo một thẩm phán TAND TP.HCM, trong chương XVII BLHS hiện hành còn ba điều luật quy định người vi phạm phải từng bị xử phạt hành chính (nếu không gây hậu quả nghiêm trọng) thì mới cấu thành tội phạm. Đó là Điều 187 (tội làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho động vật, thực vật), Điều 188 (tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản), Điều 189 (tội hủy hoại rừng).

Quy định như vậy sẽ làm hạn chế các cơ quan bảo vệ pháp luật bởi theo Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính, thời hạn của quyết định hành chính chỉ có hiệu lực trong vòng một năm. Hết thời hạn này, nếu cá nhân hay tổ chức tiếp tục vi phạm, cơ quan chức năng sẽ không thể khởi tố được.

Ngoài ra, theo một giảng viên Trường ĐH Luật TP.HCM, BLHS ở ta nặng về yếu tố cấu thành vật chất (phải có hậu quả xảy ra) thì mới xử lý hình sự được vi phạm về môi trường. Trong khi đó, pháp luật hình sự một số nước như Úc, Singapore… quy định chỉ cần có cấu thành hình thức cũng xử được. Vị giảng viên này đề nghị sửa luật theo hướng trên và hậu quả của vi phạm (nếu có) chỉ là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.

Đồng tình, luật sư Trần Hải Đức (Đoàn Luật sư TP.HCM) bổ sung: Trong việc bồi thường thiệt hại về môi trường hiện nay, chúng ta đang giải quyết theo hướng không cần chứng minh yếu tố lỗi mà chỉ cần có hành vi gây thiệt hại. Do đó, nếu sửa đổi các tội phạm về môi trường trong BLHS theo hướng có cấu thành hình thức thì nghiễm nhiên sẽ tương thích với BLDS, khiến hệ thống pháp luật thêm chặt chẽ, thống nhất.

Mạnh tay hơn!

Theo nhiều chuyên gia, cơ quan chức năng cần phải có quyết tâm mạnh tay xử lý hình sự với tội phạm về môi trường thì tình hình mới có biến chuyển. Về nguyên tắc, với các trường hợp BLHS đã quy định mà chưa có nghị quyết, thông tư hướng dẫn chính thức thì các cơ quan tố tụng vẫn có quyền hiểu, áp dụng pháp luật một cách độc lập và chịu trách nhiệm về việc đó.

Có thể lấy một chuyện mới diễn ra làm ví dụ: Công an quận Thủ Đức và Công an quận 9 (TP.HCM) vừa thả hai “đinh tặc” vì cho rằng chưa đủ chứng cứ để xử lý hình sự. Hai “đinh tặc” này đều đã thừa nhận hành vi rải đinh “bẫy” người đi đường nhưng theo cơ quan điều tra, do chưa xác định rõ nạn nhân cụ thể, mức độ thiệt hại, tang vật liên quan… nên không thể tạm giữ mãi mà buộc phải thả ra.

Trong khi đó, với các vụ rải đinh tương tự, các cơ quan tố tụng ở Bình Dương đều xử lý rất mạnh tay. Đến nay đã có tám “đinh tặc” bị kết án tù (không có trường hợp nào kháng cáo). Các bản án này đều nhận được sự đồng thuận của dư luận. Theo một lãnh đạo VKSND thị xã Thủ Dầu Một, cơ quan bảo vệ pháp luật ở đây làm quyết liệt bởi “đó không chỉ là chuyện cây đinh, chuyện hư cái ruột, hư vỏ xe mà hơn hết đó là sự nguy hiểm đến tính mạng con người, là sự bức xúc rất lớn của dư luận xã hội”.

Phải quyết liệt

Có vẻ cách nhìn của cơ quan tố tụng về tội phạm môi trường chưa quyết liệt dẫn đến sự rụt rè trong xử lý. Nếu cho rằng luật chưa quy định xử hình sự với pháp nhân là hiểu máy móc, bởi trong pháp nhân luôn có một cá nhân đứng đầu, chịu trách nhiệm trước pháp luật. Khi pháp nhân vi phạm, chỉ cần chúng ta làm chặt chẽ, quyết liệt trong điều tra thì vẫn có thể quy trách nhiệm cá nhân khiến họ tâm phục, khẩu phục.

Thẩm phán PHẠM CÔNG HÙNG,
Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM

Xử người đứng đầu pháp nhân

Quy định về tội phạm môi trường còn một số thiếu sót nhưng cơ bản là đủ để xử lý, vấn đề là chúng ta có làm hay không. Nếu một doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng về môi trường thì không ai khác, người đứng đầu doanh nghiệp đó phải chịu trách nhiệm hình sự. Giải quyết theo hướng đó sẽ có kết quả chứ không phải cứ tự bó tay mình như hiện nay.

Luật sư CAO MINH TRIẾT, Đoàn Luật sư tỉnh Tiền Giang

Thống nhất nhận thức

Việc ban hành các hướng dẫn và sửa luật là cần thiết nhưng quan trọng hơn là phải thống nhất được nhận thức chung của xã hội rằng việc bảo vệ môi trường nói chung là quan trọng, ai xâm phạm sẽ bị xử lý nghiêm.

Một thẩm phán TAND tỉnh Đồng Nai

Hình phạt còn nhẹ

Hình phạt trong các tội phạm về môi trường còn quá nhẹ (cao nhất là 15 năm tù và hình phạt tiền bổ sung là 500 triệu đồng). Chế tài này chưa đủ tác dụng răn đe, phòng chống tội phạm vì hậu quả của vi phạm rất nguy hiểm và nặng nề, không chỉ ảnh hưởng đến môi trường sống trước mắt mà còn phát tán, lưu trữ, tác động trong suốt một thời gian dài sau đó.

Luật sư TRẦN CÔNG LY TAO, Đoàn Luật sư TP.HCM

Thanh Tùng

Theo: Tạp chí Pháp luật TP.HCM online

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: