RSS

Rút yêu cầu khởi tố: Nhiều tình huống tranh cãi

05 Apr

Theo nhiều chuyên gia, thực tiễn áp dụng quy định người bị hại rút yêu cầu khởi tố đã phát sinh nhiều tình huống gây tranh cãi mà cho đến nay vẫn chưa hề có hướng dẫn từ các cơ quan tố tụng trung ương…

Điều 105 BLTTHS quy định có một số tội phạm chỉ được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại là người chưa thành niên, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất. Trong trường hợp người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm thì vụ án phải được đình chỉ… Luật là thế nhưng thực tiễn áp dụng đã phát sinh nhiều tình huống gây tranh cãi.

Đình chỉ đến đâu?

Tình huống thứ nhất: Anh A yêu cầu xử lý hình sự B và C vì đánh anh gây thương tích (thuộc trường hợp ở khoản 1 Điều 104 BLHS). Cơ quan điều tra đã khởi tố cả B lẫn C. Trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm, anh A bãi nại và xin rút yêu cầu khởi tố đối với B. Gặp trường hợp này, cơ quan tố tụng phải làm thế nào: Đình chỉ giải quyết vụ án hay chỉ đình chỉ điều tra đối với riêng B, tiếp tục điều tra xử lý đối với C?

Theo TS Nguyễn Duy Hưng (Trưởng khoa Luật Trường ĐH Thủ Dầu Một, Bình Dương) và một kiểm sát viên VKSND thị xã Đồng Xoài (Bình Phước), khi người bị hại tha thứ và bãi nại cho một bị can nào đó thì họ được quyền rút yêu cầu khởi tố đối với bị can đó. Những bị can còn lại vẫn phải bị điều tra, truy tố, xét xử bình thường.

Ngược lại, một số chuyên gia khác thì cho rằng Điều 105 BLTTHS quy định rất rõ là khi người bị hại xin rút yêu cầu (là yêu cầu khởi tố vụ án hiểu theo khoản 1 điều này) thì vụ án phải được đình chỉ, không phân biệt vụ án đó có một hay nhiều bị can. Tức là dù anh A chỉ làm đơn bãi nại và xin rút yêu cầu khởi tố đối với riêng B thì cơ quan tố tụng cũng phải đình chỉ giải quyết cả vụ án, đình chỉ điều tra cả B lẫn C.

Theo luồng quan điểm này, luật không cho phép người bị hại được quyền lựa chọn “xử” riêng ai hay “tha” riêng ai để đảm bảo tính công bằng, bình đẳng trước pháp luật, tránh được sự bất công giữa những người cùng thực hiện một tội phạm.

Bị can không chấp nhận thì sao?

Tình huống thứ hai: Vì tố giác của cô E nên anh D bị khởi tố, truy tố về tội hiếp dâm theo khoản 1 Điều 111 BLHS. Trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm, cô E xin rút yêu cầu khởi tố. Theo luật, vụ án sẽ được đình chỉ. Tuy nhiên, anh D không chịu, cương quyết yêu cầu cơ quan tố tụng đưa vụ án ra xét xử để làm rõ trắng đen vì cho rằng mình vô tội, bị cô E vu oan giá họa. Vậy cơ quan tố tụng phải xử lý sao?

Trao đổi với chúng tôi, nhiều thẩm phán thừa nhận rằng quyền yêu cầu được chứng minh sự vô tội của nghi can là hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, vì BLTTHS chưa có quy định khác nên cơ quan tố tụng vẫn phải đình chỉ giải quyết vụ án chứ không thể tiếp tục tiến hành tố tụng nữa.

Luật sư Nguyễn Thanh Lương (Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Bến Tre) băn khoăn: “Đây chính là kẽ hở của luật khiến cho có những người bị hàm oan không thể đòi lại sự công bằng”. Ông phân tích: Nếu anh D bị vu oan giá họa thật, nếu vụ án tiếp tục được giải quyết và anh được tòa tuyên vô tội thì theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, anh sẽ được cơ quan làm oan công khai xin lỗi và bồi thường thiệt hại. Còn khi vụ án được đình chỉ theo yêu cầu của cô E, anh D sẽ chỉ biết ngậm đắng nuốt cay vì trường hợp này không được bồi thường oan.

Rút yêu cầu ngay tại phiên tòa được không?

Tình huống thứ ba: Tại phiên tòa sơ thẩm, người bị hại mới xin rút yêu cầu khởi tố. Lúc này tòa tuyên bố đình chỉ giải quyết vụ án hay tiếp tục xét xử?

Trên thực tế, đã có những vụ tòa tuyên bố đình chỉ giải quyết vụ án, về sau bị cấp trên hủy quyết định. Theo quan điểm của ngành tòa án, luật chỉ cho phép người bị hại được rút yêu cầu khởi tố trước ngày mở phiên tòa. Do đó một khi đã mở phiên xử thì tòa vẫn phải tiến hành xét xử bình thường.

Theo TS Nguyễn Duy Hưng, sở dĩ luật quy định như vậy vì để mở một phiên tòa thì tòa đã phải huy động cả guồng máy, mất nhiều thời gian, công sức và rất tốn kém. Cạnh đó, tại phiên tòa, luật không dành thời gian cho sự thỏa thuận giữa hai bên bởi nếu thỏa thuận được thì hai bên đã thỏa thuận từ trước rồi…

Một số chuyên gia khác thì cho rằng việc đặt ra giới hạn chấm dứt quyền yêu cầu khởi tố vụ án của người bị hại là gây bất lợi cho bị cáo và không thỏa mãn ý chí của người bị hại. Thực tế có thể vì nhiều lý do như ra tòa thấy bị cáo hoàn cảnh khó khăn tội nghiệp, biết ăn năn hối cải nên người bị hại tha thứ… Tuy nhiên, nếu cứ để “tự do thái quá” thì cũng không nên. Vì vậy, các chuyên gia này đề xuất nhà làm luật nên quy định thời hạn thực hiện quyền rút yêu cầu khởi tố vụ án của người bị hại là “đến trước khi chủ tọa phiên tòa đọc quyết định đưa vụ án ra xét xử” theo quy định tại Điều 201 BLTTHS.

Cần có hướng dẫn

Điều 105 BLTTHS còn chưa rõ ở chỗ người bị hại rút yêu cầu khởi tố trước ngày mở phiên tòa nhưng sau ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử, vậy ai sẽ giải quyết việc này, thẩm phán hay HĐXX? Hình thức là đơn thuần ban hành một quyết định đình chỉ giải quyết vụ án hay vẫn phải mở phiên tòa để làm rõ việc rút yêu cầu khởi tố của người bị hại có tự nguyện hay không rồi mới đình chỉ? Hay HĐXX vẫn phải tiến hành xét xử. Khi có căn cứ tuyên bố bị cáo phạm tội thì việc người bị hại rút yêu cầu khởi tố chỉ được coi là tình tiết giảm nhẹ theo khoản 2 Điều 46 BLHS và hướng dẫn tại tiểu mục c Mục 5 Nghị quyết số 01/2000 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao?

Trong khi Điều 105 BLTTHS chưa được sửa đổi, bổ sung, thiết nghĩ Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cần có hướng dẫn để việc áp dụng pháp luật được thống nhất.

Luật sư NGUYỄN HỒNG HÀ, Đoàn Luật sư tỉnh Khánh Hòa

Một số vụ đình chỉ không đúng

– Cuối năm 2010, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại Đà Nẵng đã chấp nhận kháng nghị của VKS tỉnh Phú Yên, tăng hình phạt đối với bị cáo Đinh Tấn Trung từ 12 năm tù lên 13 năm tù về tội giết người, hủy phần quyết định của bản án sơ thẩm đã tuyên bị cáo không phạm tội cố ý gây thương tích và đình chỉ xét xử đối với bị cáo về tội này. Tòa giao hồ sơ cho TAND tỉnh Phú Yên tiến hành lại thủ tục tố tụng từ giai đoạn xét xử về hành vi phạm tội cố ý gây thương tích của Trung.

Tối 18-11-2009, Trung đã dùng dao đâm chết một người và gây thương tích 2% cho một người khác. Trung bị khởi tố về tội giết người và tội cố ý gây thương tích. Tại phiên sơ thẩm ngày 24-8-2010 của TAND tỉnh Phú Yên, người bị thương đã rút yêu cầu khởi tố Trung. Từ đó, đại diện VKS cũng rút luôn phần truy tố Trung về tội này. Tòa tuyên Trung không phạm tội cố ý gây thương tích và đình chỉ xét xử đối với bị cáo về tội này. Về tội giết người, tòa phạt Trung 12 năm tù…

– Cuối năm 2007, TAND tỉnh Khánh Hòa đã chấp nhận kháng nghị của VKS TP Nha Trang, hủy quyết định đình chỉ vụ Đoàn Thành Hậu phạm tội cố ý gây thương tích, chuyển hồ sơ cho TAND TP Nha Trang xét xử lại theo thủ tục chung.

Hậu bị truy tố về tội cố ý gây thương tích. Tại phiên xử của TAND TP Nha Trang, người bị hại rút yêu cầu khởi tố, kiểm sát viên cũng rút toàn bộ quyết định truy tố đối với bị cáo. Vì vậy, tòa đã ra quyết định đình chỉ vụ án. Sau đó, VKS TP Nha Trang kháng nghị yêu cầu TAND tỉnh Khánh Hòa xử phúc thẩm theo hướng hủy quyết định của tòa sơ thẩm. Theo VKS, tòa chỉ được đình chỉ vụ án khi người bị hại rút yêu cầu trước khi mở phiên sơ thẩm. Nếu việc này diễn ra trong phiên xử thì tòa phải tiếp tục giải quyết các vấn đề của vụ án theo trình tự…

Tiến Hiểu – Phan Thương

Theo: Tạp chí Pháp luật TP.HCM online

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: