RSS

Xử người chưa thành niên: Còn sai sót

23 Apr

Pháp luật hình sự có nhiều quy định nhân đạo đối với người chưa thành niên phạm tội nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh.

Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp cơ quan tố tụng áp dụng sai làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các bị can, bị cáo nhỏ tuổi.

Tháng 2-2009, Nguyễn Tấn Trọng Nhơn (hơn 17 tuổi) cùng hai đồng phạm đi giao heroin thì bị công ăn bắt quả tang. Trong quá trình điều tra, Nhơn khai nhận trước đó còn hai lần mua bán tổng cộng 28 tép heroin.

Phạt bổ sung sai luật

Tháng 3-2010, TAND TP.HCM xử sơ thẩm, phạt Nhơn tám năm tù về tội mua bán trái phép chất ma túy. Tòa còn áp dụng khoản 5 Điều 194 BLHS phạt bổ sung Nhơn 5 triệu đồng để sung công. Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, VKSND Tối cao đã kháng nghị giám đốc thẩm về phần hình phạt bổ sung.

Theo VKSND Tối cao, việc tòa sơ thẩm phạt Nhơn tám năm tù là đúng pháp luật. Tuy nhiên, về hình phạt bổ sung, tòa phạt Nhơn 5 triệu đồng là vi phạm Điều 71 BLHS. Điều luật này quy định người chưa thành niên phạm tội chỉ bị áp dụng một trong các hình phạt sau đây đối với mỗi tội phạm: Cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn. Ngoài ra, khoản 5 Điều 69 BLHS cũng quy định không áp dụng hình phạt bổ sung đối với người chưa thành niên phạm tội.

Tháng 4-2011, Tòa Hình sự TAND Tối cao xử giám đốc thẩm đã chấp nhận kháng nghị, tuyên hủy phần quyết định hình phạt bổ sung trong án sơ thẩm và đình chỉ phần quyết định này.

Xử quá nặng

Đầu năm 2011, bị cáo Văn Nhân rủ Lê Minh Hùng (hơn 15 tuổi) vào phòng trọ của sáu thanh niên dùng dao uy hiếp cướp được hai chiếc điện thoại. Nhân giữ một cái, chia cho Hùng một cái. Sau đó, Nhân và Hùng cùng bị truy tố về tội cướp tài sản theo khoản 2 Điều 133 BLHS (Hùng là đồng phạm giúp sức).

Tháng 6-2011, tòa sơ thẩm đã phạt Nhân tám năm sáu tháng tù với vai trò chủ mưu. Với Hùng, dù chưa thành niên và có nhiều tình tiết giảm nhẹ nhưng tòa vẫn tuyên năm năm sáu tháng tù. Sau đó, người đại diện hợp pháp của Hùng kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt. Xử phúc thẩm, tòa bác kháng cáo và tuyên y án.

Vụ án gây tranh cãi bởi nhiều ý kiến cho rằng tòa chỉ áp dụng Điều 47 để xử dưới khung với Hùng là chưa đủ. Hùng chưa đủ 16 tuổi nên tòa phải áp dụng thêm khoản 2 Điều 74 BLHS (mức án cao nhất không được quá 1/2 điều luật quy định). Ngoài ra, Mục 11.1 Nghị quyết 01-2006 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cũng quy định người chưa đủ 16 tuổi thì mức án chỉ bằng 1/2 người đã thành niên.

Ở đây, giả sử Hùng đã thành niên thì với vai trò đồng phạm giúp sức, Hùng phải được hưởng mức án nhẹ hơn của Nhân là chủ mưu (tám năm sáu tháng tù). Mặt khác, tòa sơ thẩm đã áp dụng Điều 47 để xử dưới khung cho Hùng thì mức án của Hùng phải dưới bảy năm tù (mức thấp nhất của khung hình phạt truy tố). Như vậy, theo các quy định nêu trên thì mức án cao nhất của Hùng với tư cách người chưa thành niên phạm tội sẽ chỉ nhỏ hơn ba năm sáu tháng tù (1/2 của bảy năm tù).

Quên mời người đại diện, luật sư

Tối 30-12-2010, tại huyện Hóc Môn (TP.HCM), Nguyễn Hoài Tâm (SN 1994), Nguyễn Hoàng Vũ (SN 1996) cùng đồng bọn đã dùng roi điện chích một đôi tình nhân để cướp xe máy. Tối hôm sau, nhóm này cướp tiếp một chiếc xe máy nữa. Chưa dừng lại đó, chúng còn thay nhau hiếp dâm một cô gái trẻ. Bị bắt, cả bọn khai nhận đã thực hiện chín vụ cướp tại nhiều quận, huyện ở TP.HCM.

Khi tiến hành lấy cung Tâm và Vũ, cơ quan điều tra Công an huyện Hóc Môn đã không mời người đại diện hợp pháp hoặc luật sư chứng kiến theo đúng quy định. Dù vậy, khi xét xử sơ thẩm, TAND huyện Hóc Môn lại không phát hiện ra vi phạm tố tụng nghiêm trọng này và vẫn phạt Tâm 13 năm tù, Vũ chín năm tù (các bị cáo khác từ hai năm tù treo đến 22 năm tù).

Sau khi gia đình Tâm và Vũ kháng cáo, ngày 11-4 vừa qua, TAND TP.HCM xử phúc thẩm, đã tuyên hủy phần bản án sơ thẩm của TAND huyện Hóc Môn có liên quan đến Tâm và Vũ. Tòa trả hồ sơ, yêu cầu cơ quan điều tra Công an huyện Hóc Môn tiến hành đúng các quy trình tố tụng đối với người chưa thành niên phạm tội.

Cần có hệ thống chuyên biệt

Tại một buổi tọa đàm “tư pháp vị thành niên” ở Hà Nội đầu tháng 3-2012, ông Trần Văn Dũng, Phó phòng Hình sự Vụ Pháp luật Hình sự – Hành chính (Bộ Tư pháp), đã cho rằng cần phải có một hệ thống cơ quan chuyên biệt xử lý người chưa thành niên phạm tội với những cán bộ tố tụng được đào tạo bài bản, chất lượng. Cạnh đó, cần xóa bỏ hình thức giáo dục theo cộng đồng lớn như mô hình bảy trường giáo dưỡng với khoảng 1.500 em/trường ở khắp cả nước như hiện nay. Việc tập trung đông và xa như vậy sẽ gây khó khăn trong quan hệ giữa người chưa thành niên với cộng đồng và gia đình. Vì vậy nên phân về các trung tâm nhỏ, tại địa bàn dân cư nhằm giúp các em nhanh tái hòa nhập.

Trước đó, tháng 10-2011, tại một buổi tọa đàm do TAND Tối cao tổ chức, đa số các ý kiến cũng đều cho rằng cần thiết thành lập tòa chuyên trách đối với người chưa thành niên ở Việt Nam.

Khoảng cách giữa quy định và thực thi

Nhìn tổng thể, các quy định trong pháp luật hình sự hiện hành với người chưa thành niên đã phù hợp và mang tính tiến bộ. Tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn khoảng cách mà nếu không khắc phục nhanh sẽ ảnh hưởng lớn tới quyền lợi của các em. Chẳng hạn nhiều em phạm tội ít nghiêm trọng nhưng vẫn bị tạm giam. Luật sư bảo vệ cho các em có quyền và trách nhiệm kháng cáo bản án nếu cần nhưng hiếm luật sư nào chủ động làm. Luật cũng quy định rõ vai trò của cộng đồng, gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội với người chưa thành niên phạm tội nhưng rất hiếm trường hợp cơ quan tố tụng triệu tập đại diện của những tổ chức này. Khi ấy cả người tiến hành và người tham gia tố tụng đã tự bỏ qua một số quyền mà luật cho phép mình làm…

Thẩm phán VŨ PHI LONG, Phó Chánh tòa Hình sự TAND TP.HCM

Phải đặc biệt ưu tiên

Người thành niên phạm tội là đối tượng cần phải được ưu tiên đặc biệt nên khi xét xử, các tòa đừng quên nguyên tắc này. Điều 69 BLHS đã quy định rõ nếu thấy không cần thiết phải áp dụng hình phạt thì tòa ưu tiên áp dụng các biện pháp tư pháp như giáo dục tại xã, phường, đưa vào trường giáo dưỡng. Trong mọi trường hợp điều tra, truy tố, xét xử người chưa thành niên, cơ quan tố tụng phải xác định khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm. Nhưng thực tế khi hành nghề luật sư, chúng tôi vẫn gặp nhiều vụ tòa áp dụng sai gây thiệt thòi cho bị can, bị cáo. Điều này không bảo vệ được các em mà còn có tác dụng xấu đến suy nghĩ của các em sau này.

Luật sư LÊ THÀNH CÔNG,Đoàn Luật sư tỉnh Bình Định

Thanh Tùng

Theo: Tạp chí Pháp luật TP.HCM online

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: